भारताच्या आर्थिक विकासाला गती: NSDL च्या कस्टडी मूल्याने पार केला ₹६०० लाख कोटींचा टप्पा.

उरण : सुनिल ठाकूर -

 – भारताची प्रमुख सिक्युरिटीज डिपॉझिटरी, नॅशनल सिक्युरिटीज डिपॉझिटरी लिमिटेड (NSDL) ने आपल्या कस्टडी अंतर्गत असलेल्या एकूण मालमत्तेचे मूल्य ₹६०० लाख कोटींच्या पार नेऊन एक ऐतिहासिक टप्पा गाठला आहे. पंतप्रधान कार्यालय आणि वित्त मंत्रालयाच्या आर्थिक दृष्टीकोनातून प्रेरित, हे यश भारताच्या अर्थव्यवस्थेचे जलद गतीने होत असलेले आर्थिकीकरण आणि विकसित भारताच्या ('विकसित भारत') राष्ट्रीय संकल्पनेच्या दिशेने होत असलेली प्रगती दर्शवते.

या महत्त्वपूर्ण टप्प्याचा आनंद साजरा करताना NSDL चे व्यवस्थापकीय संचालक (MD) आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) श्री. विजय चांदोक म्हणाले: "₹६०० लाख कोटींच्या कस्टडी मूल्याचा ऐतिहासिक टप्पा पार करणे हा केवळ NSDL साठीच नव्हे, तर संपूर्ण भारतीय वित्तीय व्यवस्थेसाठी एक महत्त्वपूर्ण क्षण आहे. अशा वेळी जेव्हा संपूर्ण उद्योगाला आर्थिक वर्ष २६ (FY26) मध्ये २१.९% घसरणीचा सामना करावा लागला, तेव्हा NSDL ची ३४.१% ची अपवादात्मक वाढ आमचे बाजारपेठेतील वर्चस्व अधोरेखित करते आणि देशांतर्गत तसेच जागतिक गुंतवणूकदारांनी आमच्यावर दाखवलेला सखोल, अतूट विश्वास सिद्ध करते. भविष्याकडे पाहताना, आम्ही भारताच्या आर्थिक विकासाच्या इंजिनला गती देण्यासाठी डिजिटल नवकल्पना (digital innovations) आणण्यास आणि आमची क्षमता वाढवण्यास पूर्णपणे वचनबद्ध आहोत."

बाजारपेठेतील वर्चस्व: एक दृष्टीक्षेप

घटक (मे २०२६ पर्यंत) तपशील

डिमॅट कस्टडी मूल्य (Demat Custody Value) ₹६०६.१० लाख कोटी (US$ ६,३५४ अब्ज)

सक्रिय ग्राहक खाती (Active Client Accounts) ४,५१,४७,०७० खाती

भौगोलिक उपस्थिती भारतातील एकूण पिन कोडपैकी ९९.३८% पिन कोड समाविष्ट

डिपॉझिटरी पार्टिसिपेंट्स (DPs) ३१५ DPs

सेवा केंद्रे (Service Centres) भौगोलिक अंतर कमी करणारी ५७,०६५ केंद्रे

आर्थिक वर्ष २६ मधील आतापर्यंतची सर्वाधिक डिमॅट खाते नोंदणी ५९.३ लाख एकूण (gross) डिमॅट खाती जोडली गेली (४९.४ लाख निव्वळ/net)

आर्थिक वर्ष २६ मध्ये API आधारित एकत्रीकरण अखंड जोडणी सुनिश्चित करण्यासाठी ४०+ APIs ची अंमलबजावणी

NSDL कडील अलीकडील अद्यतने (Recent Updates):

• डिपॉझिटरी पार्टिसिपेंट (DP) ऑनबोर्डिंग: NSDL ने आर्थिक वर्ष २६ च्या चौथ्या तिमाहीत (Q4 FY26) १३ नवीन DPs जोडून आपले नेटवर्क अधिक मजबूत केले, ज्यामुळे या आर्थिक वर्षातील एकूण जोडणी २१ वर पोहोचली. या नवीन जोडण्यांसह, NSDL चे एकूण नेटवर्क ३११ DPs पर्यंत विस्तारले आहे.

• विक्रमी डिमॅट खाते वाढ: NSDL ने आर्थिक वर्ष २६ मध्ये ५९.३ लाख डिमॅट खात्यांची विक्रमी एकूण वाढ (४९.४ लाख निव्वळ) नोंदवून आतापर्यंतचा सर्वात मोठा वार्षिक विस्तार केला आहे.

• खाते वाढीत बाजारपेठेपेक्षा सरस कामगिरी: संपूर्ण उद्योगात नवीन खात्यांमध्ये २१.९% ची घट झाली असतानाही, NSDL ने या प्रवाहाच्या विरुद्ध जात ३४.१% ची वाढ नोंदवली. ही सरस कामगिरी सध्याच्या DPs ना पुरवलेल्या प्रगत तंत्रज्ञान उपायांमुळे आणि नव्याने जोडल्या गेलेल्या DPs कडून आलेल्या खात्यांच्या मोठ्या प्रवाहामुळे शक्य झाली.

• API-आधारित एकत्रीकरण: NSDL ने आपल्या संपूर्ण प्रणालीमध्ये अखंड एकत्रीकरण (seamless integration) सुनिश्चित करण्यासाठी आर्थिक वर्ष २६ मध्ये ४० हून अधिक APIs लागू केले. या डिजिटल परिवर्तनामुळे कामकाजातील अडचणी यशस्वीरित्या कमी झाल्या आणि सर्व प्लॅटफॉर्मवर सेवा कार्यक्षमता वाढली.

• महिला आणि युवा डिमॅट योजना (Women and YUVA Demat Plan): गुंतवणुकीची दारे खुली करण्यासाठी NSDL च्या नव्याने सुरू करण्यात आलेल्या "महिला योजने" अंतर्गत नवीन डिमॅट खाते उघडणाऱ्या महिलांना तीन वर्षांसाठी सेटलमेंट फीमधून सूट दिली जात आहे. आर्थिक अडसर दूर करून, महिलांमध्ये दीर्घकालीन गुंतवणुकीला प्रोत्साहन देणे, आर्थिक स्वातंत्र्य मिळवून देणे आणि भारताच्या आर्थिक विकासात महिलांचा सहभाग वाढवणे हे NSDL चे उद्दिष्ट आहे. हा उपक्रम NSDL च्या 'युवा' (YUVA) योजनेच्या पायावर आधारित आहे, जी २४ वर्षांखालील तरुण गुंतवणूकदारांना ३६ महिन्यांचा समान झिरो-सेटलमेंट फी (zero-settlement fee) लाभ देते.