जंतर मंतर मैदानात मारहाण झालेल्या एका युवकाचे दिल्ली पोलीस व सुरक्षा रक्षकांसाठी मनोगत "आमच्या हातात संविधान होते... तुमच्या हातात लाठ्या होत्या!"

 

जंतर मंतर मैदानात मारहाण झालेल्या एका युवकाचे दिल्ली पोलीस व सुरक्षा रक्षकांसाठी मनोगत

     "आमच्या हातात संविधान होते... तुमच्या हातात लाठ्या होत्या!"

       मी देशद्रोही नव्हतो... मी दहशतवादी नव्हतो... मी गुन्हेगार नव्हतो... मी या देशाचा एक सामान्य, सुशिक्षित बेरोजगार युवक होतो. संविधानाने मला दिलेल्या शांततापूर्ण आंदोलनाच्या अधिकाराचा वापर करून माझ्या भविष्याचा, माझ्या हक्काचा आणि न्यायाचा आवाज घेऊन जंतर मंतरच्या मैदानात आलो होतो. पण माझ्या आवाजाला उत्तर मिळाले ते संवादाने नाही, तर लाठ्यांच्या प्रहारांनी!

        त्या दिवशी माझ्या अंगावर पडलेला प्रत्येक घाव केवळ माझ्या शरीरावर नव्हता; तो भारतीय लोकशाहीच्या चेहऱ्यावर उमटलेला प्रश्न होता. माझा गुन्हा तरी काय होता? पेपरफुटी थांबवा, भरती प्रक्रिया पारदर्शक करा, बेरोजगारांना न्याय द्या—एवढीच मागणी होती. या मागण्या देशविरोधी होत्या का? संविधानाने दिलेल्या अधिकाराचा वापर करणे हा गुन्हा आहे का?

        तुम्ही आम्हाला अशा क्रौर्याने मारत होतात, जणू आम्ही या देशाचे नागरिक नव्हे तर शत्रू आहोत. त्या क्षणी तुमच्या मनात माणुसकीचा एक क्षीण स्वरही उमटला नाही का? लाठी उगारताना एकदाही वाटले नाही का की ज्याच्या पाठीवर तुम्ही प्रहार करत आहात तो कुणाच्या आईचा मुलगा, कुणाच्या बहिणीचा भाऊ, कुणाच्या लेकरांचा आधार आहे?

        गणवेश हा कायद्याच्या संरक्षणाचे प्रतीक असतो; सूडाचे नव्हे. कायद्याची अंमलबजावणी आणि निर्दयता यात मोठा फरक असतो. शिस्त राखण्याचे अधिकार असतात; पण माणुसकी हरवण्याचा अधिकार कोणालाच नसतो.

त्या दिवशी अनेक महिला आंदोलनकर्त्यांवरही लाठ्या चालल्या. त्या दृश्यांनी प्रत्येक संवेदनशील मन हेलावून गेले. आंदोलकांमध्ये काही जणांनी नियमभंग केला असेल, तर त्यांच्यावर कायदेशीर कारवाई होऊ शकते. पण संपूर्ण जमावावर अमानुष बळाचा वापर हा लोकशाही समाजात गंभीर प्रश्न निर्माण करणारा प्रकार ठरतो. आजही माझ्या मनात एकच प्रश्न घुमतो त्या रात्री तुम्हाला शांत झोप लागली का?

       तुमच्या मुलांनी विचारले असेल, "बाबा, आज दिवसभर काय केले?" तेव्हा तुम्ही अभिमानाने सांगितले का की, "आज आम्ही न्याय मागणाऱ्या तरुणांवर लाठ्या चालवल्या?" तुमच्या पत्नीने तुमच्या डोळ्यांत पाहून विचारले असेल का, "आज कोणत्या गुन्हेगारांना पकडले?" आणि तुम्ही उत्तर दिले का, "गुन्हेगार नव्हते... ते त्यांच्या भविष्याची भीक मागणारे युवक होते."

         लक्षात ठेवा... लाठ्या शरीर मोडू शकतात, पण विचार मोडू शकत नाहीत. दडपशाही आवाज दाबू शकते, पण न्यायाची मागणी संपवू शकत नाही. इतिहास साक्षी आहे—जिथे संवाद संपतो, तिथे अविश्वास जन्माला येतो. आणि जिथे जनभावनांकडे दुर्लक्ष होते, तिथे परिवर्तनाची चाहूल लागते.

       आज आमच्या जखमा भरून निघतील. पण त्या जखमांनी आमच्या मनात कोरलेले प्रश्न सहज पुसले जाणार नाहीत. तुम्हीही या देशाचे नागरिक आहात. आम्हीही या देशाचे नागरिक आहोत. गणवेशाने आपली जबाबदारी वाढते; माणुसकी कमी होत नाही. म्हणून आज एवढीच विनंती आहे कि एकदा आरशासमोर उभे राहा. गणवेश बाजूला ठेवा. स्वतःच्या अंतःकरणाला विचारा *"आज ज्याच्यावर मी लाठी चालवली, तो माझाच मुलगा असता... माझीच मुलगी असती... तर मी हेच केले असते का?"* जर या प्रश्नाचे उत्तर तुमच्या विवेकाने दिले, तर कदाचित आमच्या वेदनेचा अर्थ तुम्हाला समजेल.

       आम्हाला सूड नको. आम्हाला हिंसा नको. आम्हाला केवळ न्याय, सन्मान आणि संविधानाने दिलेल्या अधिकारांचा आदर हवा आहे. कारण लोकशाहीची ताकद लाठीत नसते; ती जनतेच्या विश्वासात, संवादात आणि न्यायात असते.

✒️ -शब्दांकन- ✒️

राजेंद्र चौधरी. रोझोदा

मो. ७७००९८२७६५